چهارده معصوم، عنوانی است که از سوی شیعیان دوازده‌امامی برای چهارده نفر از بزرگان این شاخه از تشیع به کار می‌رود. چهارده معصوم در اصطلاح دوازده امامیان، شامل محمد، دخترش فاطمه زهرا و دوازده امام شیعه می‌شود. شیعیان قائل به این هستند که تمام چهارده معصوم دارای صفت عصمت هستند. در برخی روایات شیعه چهارده معصوم معادل اهل بیت دانسته شده‌است.[۱]

شیعیان بطور معمول جهت تکریم آنها را با القاب (مانند: امام) و عبارات احترام آمیز (مانند: حضرت و سلام و درود فرستادن) خطاب می‌کنند. برای نمونه؛ محمد پیامبر مسلمانان را (حضرت محمد «صلی الله علیه و آله») و دخترش فاطمه را (حضرت فاطمه «سلام الله علیها») و امامان دوازده‌گانه مانند: علی را (حضرت امام علی «علیه السلام») خطاب می‌کنند.

شجره‌نامه

  محمد    
 
           
 
  فاطمه زهرا امام اول: علی 
  
               
      
  امام دوم: حسن امام سوم: حسین  
 
           
 
      امام چهارم: سجاد  
 
           
 
      امام پنجم: محمد باقر  
 
           
 
      امام ششم: جعفر صادق  
 
           
 
      امام هفتم: موسی کاظم  
 
           
 
      امام هشتم: رضا  
 
           
 
      امام نهم: محمد تقی  
 
           
 
      امام دهم: هادی  
 
           
 
      امام یازدهم: حسن عسکری  
 
           
 
      امام دوازدهم: حجت بن حسن

فهرست چهارده معصوم

شمارهنام


کنیه

لقبنقشتولد–وفات (میلادی)


تولد–وفات (هجری قمری)

محل تولد (بر اساس مکان امروزی)علت وفات و محل دفن
۱محمد بن عبدالله


ابو القاسم

رسول الله
(فرستاده خدا)


مصطفی

پیامبر اسلام۵۷۰–۶۳۲[۲]


17ربیع‌الاولعام الفیل

مکه، عربستان سعودیمدینه، عربستان سعودی
۲علی بن ابی طالب


ابو الحسن

امیرالمؤمنین
[۳]
اولین امام شیعیان؛ چهارمین خلیفه اهل تسنن.[۳]۶۰۰–۶۶۱[۳]


۲۳(قبل از هجرت)–۴۰[۴]

مکه، عربستان سعودی[۳]توسط ابن ملجم، یکی از خوارج کوفه، به وسیله شمشیر زهرآلود کشته شد.[۳][۵] و در حرم امام علی، واقع در نجف، عراق مدفون است.
۳فاطمه


ام ابیها

زهراسیدة نساء العالمین[۶]۶۰۵ یا ۶۱۵–۶۳۲ یا ۶۳۳[۷][۸][۹]


۱۷ یا ۷ (قبل هجرت)–۱۰ یا ۱۱

مکه، عربستان سعودیبنا بر روایت شیعیان، در جریان مراجعه خلیفه دوم عمر بن خطاب برای اخذ بیعت از علی بن ابی‌طالب که به زد و خورد انجامید از ناحیه سینه (یا پهلو) مجروح و بر اثر همان جراحت جنین درون شکمش سقط و سپس خود وی کشته شد (به واقعه خانه فاطمه مراجعه شود). همچنین به عقیده شیعه مکان دفن او نامعلوم است.
۴حسن بن علی


ابو محمد

المجتبیدومین امام شیعیان[۱۰]۶۲۵–۶۷۰[۱۱]


۳ هـ. ق – ۵۰ هـ. ق[۱۲]

مکه، عربستان سعودی[۱۱]به دست همسرش جعده بنت اشعث بن قیس به تحریک معاویه در مدینه مسموم شد[۱۳] و در بقیع مدفون است.
۵حسین بن علی


ابو عبدالله

سید الشهداسومین امام شیعیان[۱۴][۱۵]۶۲۶–۶۸۰[۱۴]


۴ هـ. ق– ۶۱ هـ. ق[۱۶]

مدینه، عربستان سعودی[۱۴]در نبرد کربلا کشته شد.[۱۴] و در حرم امام حسین در کربلا مدفون است.
۶علی بن حسین


ابو محمد

سجاد، زین العابدین[۱۷]چهارمین امام شیعیان[۱۸]۶۵۸–۹[۱۷] – ۷۱۲[۱۸]


۳۸ هـ. ق[۱۷]– ۹۵ هـ. ق[۱۸]

مدینه، عربستان سعودی[۱۷]او با زهر ولید بن عبدالملک در مدینه، عربستان سعودی کشته شد.[۱۸] و در بقیع مدفون است.
۷محمد بن علی


ابو جعفر

باقر[۱۹]پنجمین امام شیعیان[۱۹][۲۰]۶۷۷–۷۳۲[۱۹]


۵۷هـ. ق – ۱۱۴هـ. ق[۱۹]

مدینه، عربستان سعودی[۱۹]به دستور هشام بن عبدالملک مسموم و کشته شد.[۲۱] در بقیع مدفون است.
۸جعفر بن محمد


ابو عبدالله

صادق[۲۲]ششمین امام شیعیان[۲۲][۲۳]۷۰۲–۷۶۵[۲۲]


۸۳ هـ. ق – ۱۴۸ هـ. ق[۲۲]

مدینه، عربستان سعودی[۲۲]به دستور منصور خلیفه عباسی مسموم و کشته شد.[۲۲] در بقیع مدفون است.
۹موسی بن جعفر


ابو الحسن الاول[۲۴]

کاظم[۲۵]هفتمین امام شیعیان[۲۶]۷۴۴–۷۹۹[۲۵]


۱۲۸ هـ. ق – ۱۸۳ هـ. ق[۲۵]

مدینه، عربستان سعودی[۲۵]توسط زهر در زندان سندی‌بن شاهک به دستور هارون الرشید کشته شد. در کاظمین مدفون است.[۲۵]
۱۰علی بن موسی


ابو الحسن الثانی[۲۴]

رضا[۲۷]هشتمین امام شیعیان[۲۷]۷۶۵–۸۱۷[۲۷]


۱۴۸–۲۰۳[۲۷]

مدینه، عربستان سعودی[۲۷]توسط مأمون الرشید خلیفهٔ عباسی به مرو خوانده و توسط خلیفه در توس مسموم و کشته شد و در حرم امام رضا در مشهد مدفون است.[۲۷]
۱۱محمد بن علی


ابو جعفر

جواد، تقی[۲۸]نهمین امام شیعیان[۲۷]۸۱۰–۸۳۵[۲۸]


۱۹۵ هـ. ق– ۲۲۰ هـ. ق[۲۸]

مدینه، عربستان سعودی[۲۸]به وسیله أُمّ الفضل، همسرش و دختر مأمون، در ۲۵ سالگی، مسموم و کشته شد و در حرم کاظمین در بغداد مدفون است.[۲۸]
۱۲علی بن محمد


ابو الحسن الثالث[۲۹]

هادی، نقی[۲۹]دهمین امام شیعیان[۲۹]۸۲۷–۸۶۸[۲۹]


۲۱۲–۲۵۴[۲۹]

سامرا، عراق[۲۹]به اجبار خلیفه عباسی به سامرا تبعید شد و همان جادر سن چهل سالگی به دستور خلیفه مسموم شد.[۳۰] در حرم عسکریین در سامرا مدفون است.
۱۳حسن بن علی


ابو محمد

عسکری[۳۱]یازدهمین امام شیعیان[۳۲]۸۴۶–۸۷۴[۳۱]


۲۳۲–۲۶۰[۳۱]

مدینه، عربستان سعودی[۳۱]در روز جمعه ۸ ربیع‌الاول سال ۲۶۰ هجری در سن ۲۹ سالگی با زهر معتمد عباسی کشته شد. در سامرا کنار پدرش علی بن محمد به خاک سپرده شد.[۳۳]
۱۴محمد بن حسن


ابو القاسم

مهدی، امام زمان، حجت[۳۴]دوازدهمین امام شیعیان[۳۵]۸۶۸–نامعلوم[۳۶]


۲۵۵–نامعلوم[۳۶]

سامرا، عراق[۳۶]او بنا بر عقیده شیعیان به خواست خداوند از دیده‌ها پنهان شده ودر غیبت به سر می‌برد و در روز موعود که شرایط ایجاب کند ظهور خواهد کرد.[۳۶]

جدول آشنایی با ائمه معصومین  علیهم السلام

 
 
 
 
 
امام حسن(ع)
امام حسین(ع)
امام زین العابدین(ع)
امام باقر(ع)
امام صادق(ع)
امام کاظم(ع)
امام رضا(ع)
امام جواد(ع)
امام هادی(ع)
امام عسگری(ع)
حضرت مهدی(ع)
  نام معصوم نام لقب نام پدر نام مادر   تاریخ تولد محل تولد دوران رهبری به سال مدت عمر به سال تاریخ شهادت نام قاتل محل دفن
1 حضرت محمد (ص)محمدمصطفیعبداللهآمنه17ربیع الاول عام الفیلمکه236328 صفر11 هـزن یهودیبا زهرمدینه
2 حضرت فاطمه (س)فاطمهزهرامحمدخدیجه20جمادی الاخر5 بعثتمکه1813جمادی الاول یا3جمادی الاخر11هـصدمات وارده توسط دشمننامعلوم
3 حضرت امام علی (ع)علیمرتضیابوطالب (عمران)فاطمه13رجب10سال قبل بعثتمکه306321 رمضان40 هـعبدالرحمانابن ملجمنجف
4 حضرت امام حسن مجتبی (ع)حسنمجتبیعلیفاطمه15رمضان3 هـمدینه104728 صفر50 هـجعدهبا زهربقیع
5 حضرت امام حسین (ع)حسینسید الشهداءعلیفاطمه3 شعبان4 هـمدینه105710 محرم61 هـشمر بدستور یزیدکربلاء
6 حضرت امام سجاد (ع)علیزین العابدینحسینشهربانو5 شعبان38 هـمدینه355712 یا 25 محرم95 هـولیدبن عبدالملکبا زهربقیع
7 حضرت امام  محمدباقر (ع)محمدباقرعلیفاطمه3صفر با 1 رجب57 هـمدینه19577 ذی الحجه114 هـابراهیم ابن ولیدبا زهربقیع
8 حضرت امام جعفرصادق (ع)جعفرصادقمحمدام فروه 17 ربیع الاول83 هـمدینه346525 شوال148 هـمنصور عباسیبا زهربقیع
9 حضرت امام کاظم (ع)موسیکاظمجعفرحمیده7 صفر128 هـابواء3555 25 رجب183 هـهارونبا زهرکاظمین
10 حضرت امام رضا (ع)علیرضاموسیتکتم11 ذی القعده148 هـمدینه2055آخر صفر203 هـمأمونبا زهرمشهد
11 حضرت امام محمد تقی(ع)محمدجوادعلیسبیکه10 رجب195 هـمدینه1825آخر ذی القعده220 هـام الفضل بدستورمعتصم بازهرکاظمین
12 حضرت امام   علی النقی (ع)علیهادیمحمدسمانه15 ذی الحجه یا2 رجب 212 هـمدینه33423 رجب یا 27 جمادی الاخر254 هـمعتّزبا زهرسامرا
13 حضرت امام حسن عسگری (ع)حسنعسگریعلیحُدیث8 ربیع الاخر232 هـمدینه6288 ربع الاول260 هـمعتمدعباسیبا زهرسامرا
14 حضرت  امام زمان (ع)م.ح.م.دمهدیحسننرجس15 شعبان255 هـسامرااز سال 260 هـشروع شده است

امام قائم(ع) زنده و از نظرها غایب است

 

درباره پنج تن و یا اصحاب کسا

اصحاب کسا عبارت اند از محمد پیامبر مسلمانان، علی، فاطمه، حسن و حسین که آیهٔ “انما یرید اﷲ لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرأ “:[۱]“همانا خداوند می‌خواهد تا ناپاکی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و شما را کاملاً پاک و طاهر گرداند.” دربارهٔ آنان است.[۲] ابوسعید خدری از پیامبر مسلمانان روایت کرد که این آیه دربارهٔ پنج تن است: خودم، علی، فاطمه، حسن و حسین است.[۳]

جدول آشنایی با پنج تن آل عبا علیهم السلام

1 حضرت محمد (ص)محمدمصطفیعبداللهآمنه17ربیع الاول عام الفیلمکه236328 صفر11 هـزن یهودیبا زهرمدینه
2 حضرت فاطمه (س)فاطمهزهرامحمدخدیجه20جمادی الاخر5 بعثتمکه1813جمادی الاول یا3جمادی الاخر11هـصدمات وارده توسط دشمننامعلوم
3 حضرت امام علی (ع)علیمرتضیابوطالب (عمران)فاطمه13رجب10سال قبل بعثتمکه306321 رمضان40 هـعبدالرحمانابن ملجمنجف
4 حضرت امام حسن مجتبی (ع)حسنمجتبیعلیفاطمه15رمضان3 هـمدینه104728 صفر50 هـجعدهبا زهربقیع
5 حضرت امام حسین (ع)حسینسید الشهداءعلیفاطمه3 شعبان4 هـمدینه105710 محرم61 هـشمر بدستور یزیدکربلاء

ریشه اصطلاح از دیدگاه تاریخی

به بگفته فرانسیس ادواردز پیترز، استاد بازنشسته دانشگاه نیویورک در رشته اسلام و خاور میانه شناسی، در پیش از اسلام و در اوایل اسلام، اهل بیت لقب قریش بود و منظور بیت همان خانه کعبه در مکه بود. این کاربرد بعدها تحت شعاع تعبیری قرار گرفت که باری سیاسی داشت و در مورد آیه ۳۳ سی و سومین سوره قران (احزاب) نقل می‌شد. سرچشمه این تعبیر بعد از کشته شدن عثمان و اوایل دوران اموی، همزمان با شروع علی با۲۵ سال تأخیر است. در تعبیر فوق منظور از اهل بیت خانواده پیامبر و بطور خاص علی، فاطمه، حسن و حسین است. بگفته پیتر، بدنبال این تعبیر احادیثی به نقل از محمد در مورد این آیه رواج یافت از جمله حدیث پنج تن آل عبا.[۴]

به نوشته لئورا وچا ولیری در دانشنامه اسلام، آیات پیش از این در مورد دستور العمل‌هایی برای زنان پیامبر است و افعال و ضمایر به صورت جمع مؤنث هستند؛ ولی در این آیه که خطاب به اهل خانه است، ضمایر به صورت جمع مذکر هستند؛ بنابراین گفته شده که دیگر بحث زنان پیامبر مطرح نیست، یا حداقل صرفاً آنها نیستند. پس این آیه به چه کسی بر می‌گردد؟ عبارت اهل بیت فقط می‌تواند معنی “خانواده پیامبر” را بدهد. این امتیاز به طور طبیعی به همه خویشاوندان محمد منتهی می‌شود، چه آنهایی که در قبیله او بودند، چه انصار و در واقع همه جامعه؛ ولی داستانی وجود دارد که در بسیاری از احادیث آمده است. بنا بر این روایت، محمد عبای خود را در موقعیت‌های گوناگون (از جمله رویداد مباهله) بر روی نوه‌هایش حسن و حسین، دخترش فاطمه و دامادش علی افکند؛ و بدین ترتیب، این پنج تن هستند که عنوان اصحاب کسا به آنها داده می‌شود. تلاش‌هایی صورت گرفته تا زنان پیامبر را هم به این گروه اضافه کنند؛ ولی عموماً شمار افرادی که واجد این امتیاز هستند محدود به پنج است.[۵]

مقصود از اصحاب کسا در دیدگاه اسلامی

دربارهٔ مصادیق اهل بیت اشاره شده در آیه تطهیر میان راویان اختلاف نظر هست. برخی از آنان همسران محمد[۶] و برخی دیگر همه نزدیکان وی، از آل عباس و آل عقیل و آل جعفر و آل علی را مشمول این عنوان شمرده‌اند،[۷] اما بیشتر ایشان اصطلاح اهل بیت را در این آیه منحصر به اصحاب کسا دانسته‌اند.

تعداد احادیث وارد شده توسط گروه اخیر از ۷۰ متجاوز است که از آن شمار نزدیک به ۴۰ حدیث به روایت اهل سنت و از طریق ام سلمه، عایشه، ابوسعید خدری، ابن‌عباس، عبدالله بن جعفر، علی بن ابی‌طالب، حسن بن علی و دیگران و بیش از ۳۰ حدیث از راویان امامی و از طریق علی بن ابی‌طالب، سجاد، باقر، صادق، رضا (امامان شیعه) ام سلمه، ابوذر غفاری و چند تن دیگر نقل شده است.[۸] از دیدگاه طباطبایی و طبرسی منظور از اراده در آیه مورد بحث، اراده تکوینی است، از آنرو که ارادهٔ تشریعی خداوند در این باب همه افراد بشر را شامل می‌شود و جای اختصاص در آن نیست.[۹]

آنچه بیش از همه موجب شده است که برخی از مفسرین، اهل بیت را به همسران محمد تفسیر کنند،[۶] خطاب صدر آیه به همسران محمد، و نیز وقوع آن در میان آیاتی است که طی آنها همسران محمد مخاطب واقع شده‌اند. اما بگفته طباطبایی روایات وارده در این باب حاکی از آنست که این آیه جداگانه نازل گشته، و به فرمان محمد، یا بعد از درگذشت او و در هنگام جمع قرآن، در میان آن آیات قرار داده شده است.[۱۰] تغییر صیغه خطاب از مؤنث به مذکر نیز مؤید همین معناست.

فخر رازی از دانشمندان بزرگ اهل سنت، در تفسیر کبیر خود می‌نویسد: «بدون شک، تعلق و نزدیکی فاطمه و علی و حسن و حسین به رسول الله محکم ترینِ تعلقات بوده است. پس مطمئناً ایشان آل محمد هستند… و روایت کرده صاحب کشاف که هنگامی این آیه نازل شد، سؤال شد یا رسول الله، نزدیکان تو که مودتشان بر ما واجب است چه کسانی هستند؟ پس فرمود «علی و فاطمه و دو پسرش». پس ثابت شد که این چهار، اقارب و نزدیکان نبی هستند و هنگامی که این ثابت شد، پس واجب است که ایشان (علی و فاطمه و حسن و حسین) مخصوص به بیشترین تعظیم و بزرگداشت باشند… … و لذا دعای «اللهم صل علی محمد و آله و ارحم محمد و آل محمد» به عنوان خاتمه تشهد در نماز جعل شده و در حق کسی غیر ایشان، آل یافت نمی‌شود. پس همه اینها دلالت می‌کند که حب آل محمد واجب است.»[۱۱]

جارالله زمخشری از دانشمندان بزرگ اهل سنت، در کتاب تفسیر کشاف به فضیلت اصحاب کسا(کسانی که در روز مباهله همراه پیامبر بودند) اشاره کرده است.[۱۲][۱۳]

دیدگاه شیعه

اصحاب کسا یاآل کسا، عنوانی است که شیعیان برای محمد، علی، فاطمه و دو فرزند آنان حسن و حسین به کار می‌رود و از آنان به آل عبا و پنج تن نیز تعبیر می‌شود. مأخذ این عنوان روایتی است که به حدیث کسا معروف است و در منابع حدیث فریقین از طرق بسیار نقل شده است.

حدیث کساء

اصل حدیث کساء از متواترات شیعه و سنی است، اما این‌که کدام نقل معتبر است، مورد اختلاف است.

اکنون حدیث کساء مشهور در بین شیعه همان حدیثی است که در پایان کتاب مفاتیح‌الجنان از جابر بن عبدالله انصاری از فاطمه زهرا آمده و به یقین جزء این کتاب نبوده و توسط ناشرین به آن اضافه شده است.

اعتبار این نقل در بین بزرگان شیعه مورد اختلاف بوده و جمعی از آن‌ها اعتبار آن را نپذیرفته‌اند. علامه سید مرتضی عسکری، آیت‌الله محمد ری‌شهری، علامه ریاحی و بسیاری دیگر ضمن تأکید بر صحت اصل حدیث کسا، از جمله مخالفین اعتبار حدیث کساء مذکور در پایان مفاتیح‌الجنان هستند.[۱۴]

 

منابع:

ویکی شیعه

اندیشه قم

ویکی پدیا

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*

code

13 − 12 =