زمانی که قسمتی از گیاه مادری را برای ریشه زایی از گیاه جدا کنیم، در واقع از روش قلمه گیری استفاده کرده ایم. قلمه زدن یکی از روش های معمول در تکثیر گیاهان است و تعداد بسیاری از گیاهان از می توان از این طریق تکثیر کرد. برخی از گیاهان به دلیل ویژگی های خود به سادگی با قلمه گیری افزایش می یابند و در واقع سرعت ریشه زایی بالایی دارند. ولی تعدادی از گیاهان نیز به سختی و یا با کمک هورمون های ریشه زایی مخصوص قابلیت تکثیر با قلمه را دارند. قبل از هر توضیحی بدانید قلمه زنی از چهار عضو اصلی گیاه یعنی ساقه، برگ، جوانه برگ و ریشه صورت می گیرد.

 

شرایط قلمه گیری گیاهان بستگی به زمان، سن، شرایط محیط مانند دما، رطوبت و بستر متفاوت است. قلمه ساقه به سه نوع قلمه خشبی یا قلمه چوبی، قلمه نیمه خشبی یا نیمه چوبی و قلمه نرم، علفی یا سبز تقسیم می شوند.

شرایط قلمه گیری گیاهان بستگی به زمان، سن، شرایط محیط مانند دما، رطوبت و بستر متفاوت است

 

روش قلمه گیری صحیح از ساقه

برای این نوع از قلمه گیری حدود ۱۵-۲۰ سانتی متر و یا حتی بیشتر (بسته به نوع قلمه) از ساقه را با قیچی یا چاقوی استریل و تمیز برش می دهید. نکته مهمی که باید توجه کنید این است که برش انتهای قلمه به شکل اریب باشد تا جذب آب راحت تر صورت بگیرد. توجه داشته باشید که قلمه چوب نرم نیاز به یک تا سه جفت برگ دارد تا بتواند مواد مورد نیاز خود را از فتوسنتز برگها بدست آورد.

 

نکته مهمی که باید توجه کنید این است که برش انتهای قلمه به شکل اریب باشد

سپس قلمه را در بستر تمیز و سبک مانند پرلیت، ماسه تمیز و یا حتی آب قرار می دهیم تا ریشه دار شود. اگر قلمه در بستر خاکی قرار دارد نیازمند رطوبت کافی است چرا که هنوز ریشه ای ندارد تا بتواند آب را از اعماق خاک جذب کند. می توانید قبل از قرار دادن قلمه در بستر کمی پودر قارچ کش به انتهای قلمه بزنید تا آلودگی به آن وارد نشود.

 قبل از قرار دادن قلمه در بستر کمی پودر قارچ کش به انتهای قلمه بزنید تا آلودگی به آن وارد نشود

 

قلمه چوب نرم

قلمه چوب نرم از ساقه های نازک و نرم که در سال جاری رشد می کنند تهیه می شود. برای این نوع از قلمه گیری حدود ۱۰-۱۵ سانتی متر از ساقه کافی است. گیاهان آپارتمانی مانند شمعدانی، بگونیا، میخک، حسن یوسف و دیفن باخیا از طریق قلمه چوب نرم تکثیر می شوند.

قلمه چوب نرم از ساقه های نازک و نرم که در سال جاری رشد می کنند تهیه می شود

 

قلمه نیمه خشبی

در این نوع قلمه گیری نیازی نیست دو جفت یا بیشتر برگ وجود داشته باشد. ولی بودن برگ می تواند به ریشه زایی کمک بیشتری کند. قلمه نیمه خشبی در طول سال می تواند انجام بگیرد، ولی اواخر بهار شرایط ریشه زایی بهتر است. برخی از درختچه های زینتی مانند کاملیا از این طریق تکثیر می شوند.

در قلمه نیمه خشبی نیازی نیست دو جفت یا بیشتر برگ وجود داشته باشد

 

قلمه خشبی

قلمه خشبی در فصلی که برگ روی گیاه وجود ندارد، یعنی در فصل پاییز و زمستان و از شاخه های فصل جاری گرفته می شود. اگر قلمه گیری زودتر از این زمان انجام شود، به دلیل اینکه جوانه ها به خواب می روند، ریشه زایی انجام نمی شود.

 

قلمه خشبی طول بیشتر از دو نوع قلمه دیگر و حدود ۵۰ سانتیمتر دارند. بهتر است برش انتهایی قلمه در نزدیکی جوانه یا گره باشد تا ریشه زایی سرعت یابد. ریشه زایی این نوع از قلمه ها سخت تر است. قلمه خشبی را می توانید برای گیاهانی مانند یاس زرد، پیچ امین الدوله و گل سرخ به کار ببرید.

قلمه خشبی طول بیشتر از دو نوع قلمه دیگر و حدود ۵۰ سانتیمتر دارند

 

عوامل موثر بر ریشه زایی قلمه ها

 رطوبت

 تهویه و اکسیژن رسانی

 نور بالا و افزایش فتوسنتز

 دمای ۲۵ درجه سانتیگراد

ریشه زایی قلمه

 

چند نکته در مورد انتخاب و نگهداری قلمه ها

ساقه های سالم و بدون بیماری را انتخاب کنید.

 می توانید برای بهبود شرایط محیطی یک کیسه روی قلمه ها قرار دهید تا ریشه زایی سریعتر اتفاق بیفتد. البته این روش برای قلمه هایی که در بستر غیر آبی هستند، پیشنهاد می شود.

 

 افزایش دما از قسمت انتهایی قلمه باعث احتمال ریشه زایی می شود که به آن “سیستم پاگرمایی” می گویند.

 اگر قلمه را از قسمتی از گیاه بگیرید که به ریشه نزدیکتر است، احتمال ریشه زایی بیشتر می شود.

 

 قلمه گیری در زمان گلدهی گیاه، احتمال موفق شدن قلمه و ریشه زایی را کاهش می دهد.

 هورمون ها را می توان برای افزایش ریشه زایی قلمه ها به کار برد. هورمون اکسینی ریشه زایی قلمه را بیشتر می کند ولی هورمون سیتوکینین و جیبرلینی تاثیر منفی دارند.

 

برای بهبود شرایط محیطی یک کیسه روی قلمه ها قرار دهید تا ریشه زایی سریعتر اتفاق بیفتد

 

بعد از اینکه قلمه به اندازه کافی ریشه زایی کرد و به حدی رسید که می تواند خاک را تحمل کند، به گلدان جدیدی منتقل می شود تا زندگی خود را بطور مستقل آغاز کند.

 

بعد از اینکه قلمه ریشه زایی کرد و به حدی رسید که می تواند خاک را تحمل کند آن را در گلدان بکارید

 

بوته های بیشتری درست کنید

اگر گیاه یا بوته ای دارید که به آن علاقه دارید، می توانید بدون خرج و به راحتی، تعداد بیشتری از آن درست کنید و یا حتی به دوستان و عزیزان خود نیز از این گیاه، هدیه دهید. قلمه زدن روش ساده ای برای تکثیر برخی از گیاهان می باشد. از اوایل تیر ماه تا اواخر مرداد ماه، ساقه های جدیدی در گیاهان سبز می شود که می توان از آنها برای قلمه زدن استفاده نمود. آنها را با کمک قیچی، قلمه زده و در خاک نمدار و مرطوب بکارید.             

چگونه قلمه بزنید

  1. ساقه های سالم، بدون آفت و بدون گل را انتخاب کنید. چنین ساقه ای را از ساقه اصلی گیاه جدا کنید. آن را درون یک کیسه قرار داده و کمی آب داخل آن بریزید و تکان دهید تا گیاه در مدتی که از خاک دور است، آسیب ندیده و خشک نشود.
  2. طول قلمه باید بین 5 الی 10 سانتیمتر باشد. برای آماده سازی قلمه، می توانید تنها دو برگ در نوک آن گذاشته و باقی برگها را بچینید. زیرا زمانی که بخواهید آن را در خاک قرار دهید، برگهای پایین ساقه در خاک رفته و خراب می شوند. بیشتر گیاهان در مواد هورمونی مایع و یا پودری بهتر ریشه می دهند.
  3. یک گلدان مناسب را با خاک سبکی که آب را به راحتی رد می کند پر کنید. سطح آن را صاف کرده و چند قلمه را در جداره کناری یک طرف گلدان قرار دهید. آن را طوری در خاک بگذارید که برگها از خاک دور باشند. این گلدانها را به خوبی آبیاری کنید و از خشک شدن آنها جلوگیری کنید. آنها را در جای پر نور قرار دهید.

نگهداری

قلمه ها را همیشه مرطوب نگه دارید تا گیاه ریشه بدهد. روش تشخیص اینکه آیا گیاه ریشه داده است یا خیر به این ترتیب است که سه هفته پس از کاشت قلمه، ساقه آن را گرفته و به آرامی بکشید. اگر ساقه کمی گیر کند نشان می دهد که ریشه داده است. هر ساقه را در گلدان مجزایی بکارید و چند هفته دیگر صبر کنید تا ریشه های جدید و قوی بدهد. پس از اینکه گیاه شما حدود 15 سانتیمتر قد کشید، نوک آن را بچینید تا برگهای بیشتر و تازه تری بدهد.

 یک راهِ معمول برای تکثیرِ گیاهان، قلمه زدنِ آن‌ها و قرار دادنِ قلمه در آب به منظورِ ریشه‌زایی است. این کار معمولاً به عنوان «ریشه‌زاییِ گیاه» و یا «رشد دادنِ قلمه‌ها» شناخته می‌شود. شما می‌توانید بسیاری از گیاهانِ آپارتمانی، بوته‌ها و درختچه‌ها را با همین روش تکثیر دهید. در موردِ بوته‌ها و درختچه‌ها، در صورتی که چوبشان نرم باشد، به احتمالِ زیادی می‌توانید با این روش به تکثیرشان اقدام کنید. ما همیشه به پرورش‌دهندگانی که نسبت به این مسأله شک و تردید دارند، می‌گوییم که یکبار این کار را امتحان کنند.

ریشه‌زاییِ گیاهان کارِ آسانی است. اکثرِ قلمه‌ها در آب ریشه می‌کنند، اما استثناهایی هم وجود دارد؛ مثلاً قلمه گلِ رُز در خاکِ مرطوب ریشه می‌دهد.
چگونه ریشه‌زاییِ قلمه‌ها را انجام دهیم؟
این نکات در موردِ اکثرِ گیاهان صادقند:

  • یک قلمه 12 تا 15 سانتی‌متری از گیاه ببرید.
  • این قلمه باید جوان باشد و اگر گیاه‌تان چوبی است یکی از شاخه‌هایِ جوان و با چوبِ نرمِ آن را انتخاب کنید.
  • در یک لیوان یا شیشه به ارتفاعِ 2.5 تا 5 سانتی‌متر آب بریزید.
  • قلمه‌ها را در آب قرار دهید.
  • اگر سطحِ آب بر اثرِ تبخیر پایین آمد، دوباره آب اضافه کنید.
  • سپس صبر کنید تا قلمه‌تان ریشه بزند.
  • هنگامی که ریشه‌ها ظاهر شدند، صبر کنید تا به بلندی 1 تا 1.5 سانتی‌متر برسند.
  • سپس قلمه‌تان را در گلدان و یا مستقیماً در خاکِ باغ یا باغچه بکارید.

آیا می‌دانستید؟ تکثیر با روشِ قلمه زنی یک نوع روشِ «شبیه سازی» است، زیرا در این روش ژنتیکِ گیاهِ جدید دقیقاً همانندِ گیاهی که از او قلمه گرفته شده و یا گیاهِ مادر خواهد شد.
در موردِ جداسازیِ ریشه‌ها نیز دقیقاً این امر صادق است، تنها تفاوت این است که روشِ جداسازیِ ریشه‌ها در گیاهانِ چند ساله صورت می‌گیرد. به مرور ریشه‌ها زیاد و شلوغ می‌شوند و باید کمی سبک شوند. بنابراین اگر دوستی گل هایِ چند ساله‌تان را دید و گفت که دوست دارد مانندِ آن‌ها را داشته باشد، به سادگی می‌توانید زمین را بکنید، گیاه را از ریشه خارج کنید. سپس ریشه‌ها را جداسازی کنید و قسمتی از آن را به دوستتان بدهید تا آن‌ها را در باغچه خود بکارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

18 − نه =